Tussen droom en dissociatie: Wanneer fantasie een schuilplaats wordt voor jeugdtrauma

Begrijpen waarom je zenuwstelsel voor een schuilplaats in je hoofd kiest.

Soms vat een liedje precies samen wat er diep vanbinnen gebeurt. In het nummer Indigo van Sam Barber zingt hij: "My head’s in the clouds, but I don’t feel close to the sun." 

Voor mij is dit een treffende beschrijving van hoe het voelt om te overleven via je hoofd. Je zit in de wolken — in je eigen veilige wereld — maar je ervaart geen warmte. Je bent er wel, maar je bent niet aanwezig. Je vlucht weg, maar de zon bereikt je niet.

De fantasiewereld als copingmechanisme

We zien dit vaak bij kinderen die opgroeien in een onveilige omgeving of te maken krijgen met trauma. Wanneer de realiteit (vaak in de thuiscontext) te overweldigend is, creëert een kind een rijke fantasiewereld.

Dit is een essentieel copingmechanisme. Een sterke fantasiewereld biedt een kind controle, troost en afstand van pijnlijke ervaringen. Het is helpend, zolang het kind vlot kan schakelen tussen spel en werkelijkheid.

Het wordt echter problematisch wanneer de fantasiewereld de overhand neemt en verandert in dissociatie. Het kind lijkt dan voortdurend “weg”, ervaart de realiteit als dromerig of herinnert zich delen van de dag niet meer. In zulke gevallen is een voorspelbare, veilige omgeving cruciaal en is traumagerichte professionele hulp aangewezen, zodat verbeelding niet alleen een vlucht is, maar een instrument wordt om te verwerken.

De impact op volwassen leeftijd

Wanneer je als kind langdurig in die wolken moest vluchten om te overleven, werkt dat op volwassen leeftijd diep door in je zelfbeeld, relaties en emotieregulatie. De wetenschappelijke gevolgen zijn vaak helder zichtbaar:

• Dissociatie: Moeite om in het hier-en-nu te blijven, “wegvallen” of de wereld onwerkelijk voelen.

• Psychische klachten: Terugkerende somberheid, depressie, angst- en paniekklachten.

• Identiteit & Relaties: Een zwak of diffuus identiteitsgevoel en problemen met vertrouwen of nabijheid.

• Lichamelijke signalen: Emotionele uitputting en psychosomatische klachten, zoals aanhoudende hoofd- of buikpijn.

• Kwetsbaarheid: Een grotere gevoeligheid voor verslaving of andere vormen van zelfbeschadiging om de innerlijke leegte te sussen.

Woon jij nog in de wolken?

Als volwassene kun je dit herkennen wanneer je merkt dat je vaak in je hoofd “verdwijnt” of stukken van gesprekken mist. Misschien verlies je jezelf overmatig in series, boeken of games om de spanning van de realiteit te ontwijken.

Wanneer dit patroon je dagelijks functioneren beperkt — zeker als er een vermoeden is van onveiligheid of verwaarlozing in je jeugd — wijst dit op oud trauma. In dat geval is traumagerichte hulp bij een expert in jeugdtrauma en dissociatie essentieel om weer veilig te leren landen.

Het verschil zit niet in het idee van een veilige plek, maar in hoe en waarvoor je die gebruikt: als een gereguleerde oefening mét lichaamsbewustzijn, of als een automatische vlucht uit contact met jezelf.

Polyvagaal herstel: De Veilige Plek vs. Dissociatie.

Binnen de Polyvagaaltheorie werken we vaak met meditaties gericht op een 'Veilige Plek'. Het grote verschil met de automatische vlucht (dissociatie) zit in de bewuste regulatie:

1. Ventrale Vagus-activatie: In een gerichte oefening roep je een beeld op terwijl je met je aandacht in je lichaam blijft (adem, hartslag, spanning). Het doel is meer rust en aanwezigheid in het hier-en-nu.

2. Keuzevrijheid: Dit gebeurt bewust en in kleine doses, zodat je systeem niet overspoelt raakt. Het beeld helpt je om gevoelens te verdragen in plaats van ze weg te duwen.

Terug naar de zon.

Herstel binnen Rooted Within betekent dat we de wolken niet verbieden, maar dat we leren om de verbinding met de grond — met ons lichaam — te herstellen. Zodat je hoofd in de wolken mag zitten voor inspiratie, terwijl je voeten stevig genoeg geworteld zijn om de warmte van de zon op je huid weer echt te voelen.

Liefs

Florence

#Vraag voor jou:

Merk jij wel eens dat je wegdrijft op momenten van spanning? Wat helpt jou om op zo'n momenten weer even je voeten op de grond te voelen?

Belangrijke informatie: De teksten op deze website zijn bedoeld voor educatieve en informatieve doeleinden en zijn gebaseerd op mijn expertise als somatisch therapeut en mijn persoonlijke ervaringen. Hoewel ik schrijf vanuit een wetenschappelijk onderbouwde visie, vervangt deze informatie geen medisch advies, diagnose of behandeling door een arts, psycholoog of psychiater. Het lezen van deze blogpost creëert geen therapeut-cliënt relatie. Herken je jezelf in de beschreven symptomen? Neem dan altijd contact op met een gekwalificeerde zorgverlener. Bij acute psychische nood adviseren wij contact op te nemen met je huisarts of de zelfmoordlijn (1813).